Blog kancelarii


Kara kryminalna i jej rodzaje w kodeksie karnym od 1 lipca 2015 roku

Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw, której większość postanowień wejdzie w życie od 1 lipca 2015 roku jest najobszerniejszą nowelizacją kodeksu karnego od początku jego obowiązywania. Najwięcej zmian dotyczy tzw. nauki o karze to znaczy przepisów regulujących rodzaje kar, środków karnych, środków związanych z poddaniem sprawcy próbie, środków zabezpieczających oraz zasad ich wymiaru. Poniżej przedstawiamy kodeksową regulację kar kryminalnych z uwzględnieniem lipcowej nowelizacji.

 Art. 32 kodeksu karnego nadal stanowi, że za przestępstwo mogą być wymierzone kara:

  • grzywny
  • ograniczenia wolności
  • pozbawienia wolności
  • kara 25 lat pozbawienia wolności
  • kara dożywotniego  pozbawienie wolności

Kolejność kar zachowana w art. 32 kk nie jest przypadkowa. Sąd powinien najpierw rozważyć możliwość wymierzenia kary łagodniejszej, a dopiero w ostateczności kary surowszej. Zgodnie z art. 58 kodeksu karnego, który stanowi dyrektywę wymiaru kary, jeżeli ustawa przewiduje możliwość wyboru rodzaju kary a przestępstwo jest zagrożone karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 5 lat, sąd orzeka karę pozbawienia wolności tylko wtedy, gdy inna kara lub środek karny nie może spełnić celów kary. Dyrektywa ta oznacza wskazuje na preferencje ustawodawcy do stosowania w pierwszej kolejności kar nie izolacyjnych.

Grzywna

Grzywna jest karą majątkową szeroko stosowana we współczesnych systemach prawnych. Dolegliwość w jej wypadku polega na uszczupleniu majątku skazanego.

 Zalety:

  • jest to kara wolnościowa, co oznacza, że nie wiąże się z izolowaniem sprawcy od rodziny i społeczeństwa oraz z koniecznością przerwania przez niego pracy i w konsekwencji jego dalszą demoralizacją,
  • wykonanie tej kary nie obciąża kosztami państwo, a wręcz powiększa jego dochody.

Wady:

  • tak naprawdę grzywna wcale nie musi się wiązać z osobistym charakterem dolegliwości, gdyż Sąd nie jest w stanie zbadać czy osoba trzecia nie partycypowała w ponoszeniu tej dolegliwości poprzez pomoc sprawcy w zgromadzeniu środków na uiszczenie grzywny bądź wręcz całkowite wyręczenie sprawcy w ponoszeniu ciężaru ekonomicznego związanego z wymierzeniem tejże kary,
  • grzywna stanowi często dolegliwość nie tylko dla sprawcy, gdyż każde uszczuplenie majątku skazanego rodzi konsekwencje finansowe także dla jego najbliższej rodziny.

Ze względu na sposób wymierzania tej kary grzywnę możemy podzielić na:

a)      grzywnę samoistną

b)      grzywnę kumulatywną

 Grzywna samoistna ma miejsce wtedy, gdy:

a)      podstawę do wymierzenia grzywny stanowi zagrożenie wyłącznie tą karą w sankcji ustawowej za dane przestępstwo. W kodeksie karnym takich typów przestępstw nie ma, ale są na przykład w prawie łowieckim.

b)      kara grzywny jest wymieniona w sankcji alternatywnej i wymierza się jedynie karę grzywny.

c)      może ona być również wymierzona, mimo, że nie jest przewidziana w sankcji ustawowej za dane przestępstwo, jeśli Sąd nadzwyczajnie łagodzi karę (art. 60 §6 pkt 3 i 4).

d)      do 1 lipca 2015 roku może być wymierzana także wtedy, gdy Sąd odstępuje od wymierzenia kary pozbawienia wolności na mocy art. 58 §3 kk. Po 1 lipca 2015 roku przepis ten zostanie uchylony.

 Grzywna kumulatywna ma miejsce wtedy, gdy:

a)      przy sankcji podstawowej za dane przestępstwo ustawa nakazuje bądź pozwala na orzeczenie kary grzywny np. art. 289 § 4 kk, art. 38 ust 1 i 2 ustawy o obligacjach,

b)      jest orzeczona obok kary pozbawienia wolności na podstawie art. 33 § 2 kk jeżeli sprawca dopuścił się czynu w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub taką korzyść osiągnął. Dotyczy to wyłącznie tzw. terminowej tzn. kary od miesiąca do 15 lat (po nowelizacji) a nie kary 25 lat ani kary dożywotniego pozbawienia wolności. Definicję korzyści majątkowej reguluje art. 115 §4 kk, który wskazuje, że jest to korzyść dla siebie, innej osoby fizycznej lub prawnej, jednostki organizacyjnej nie mającej osobowości prawnej oraz grupy osób prowadzącej zorganizowaną działalność przestępczą.

c)       jest orzeczona obok warunkowo zawieszonej kary na podstawie art. 71 §1 kk, nawet jeśli jej wymierzenie na innej podstawie nie jest możliwe.

 Kara grzywny funkcjonuje w dwóch zasadniczych formach. Może być grzywną kwotową lub grzywną orzekaną w stawkach dziennych. Grzywna kwotowa polega na tym, że Sąd wskazuje w wyroku wysokość kwoty pieniężnej, którą skazany ma obowiązek uiścić na rzecz Skarbu Państwa. Jest ona charakterystyczna dla kodeksu wykroczeń. Natomiast w systemie grzywny orzekanej w stawkach dziennych, który jest przyjęty w polskim kodeksie karnym, wyróżnić można dwa etapy jej orzekania.

 W pierwszym etapie Sąd określa liczbę stawek dziennych, na którą skazuje oskarżonego. Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej najniższa liczba stawek dziennych wynosi 10 zaś najwyższa 540. Ustawa stanowi inaczej w art. 38 §1 kk, który wskazuje, że kara nadzwyczajnie obostrzona nie może przekroczyć 810 stawek dziennych grzywny.

 W drugim etapie Sąd określa w jednostkach pieniężnych wysokość stawki dziennej. Ustalając wysokość stawki dziennej grzywny, sąd bierze pod uwagę (na podstawie art. 33 §3) dochody sprawcy, jego warunki osobiste, rodzinne, stosunki majątkowe, możliwości zarobkowe. Wysokość jednej stawki dziennej nie może być niższa od 10 zł ani przekraczać 2000 zł.

 By obliczyć wysokość wymierzonej w ten sposób grzywny należy pomnożyć liczbę stawek dziennych przez wysokość jednej stawki dziennej.

 Zasady egzekwowania grzywny

W praktyce wygląda to tak, że skazany jest wzywany do dobrowolnego uiszczenia kary grzywny w terminie 30 dni. Jeśli termin ten upłynie bezskutecznie, grzywnę ściąga się w drodze egzekucji. Gdy egzekucja okaże się bezskuteczna, sąd może zmienić grzywnę na pracę społecznie użyteczną, po wyrażeniu zgody przez skazanego. Praca ta trawa min. 1 miesiąc, a max. 12 miesięcy. Granice obowiązku pracy wyznacza przepis art. 35 §1 kkw. Gdy nie można zastosować ww. wariantów sąd orzeka wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności gdzie 1 dzień kary pozbawienia wolności równa się dwóm stawkom dziennym grzywny. Kara zastępcza nie może przekraczać 12 miesięcy pozbawienia wolności lub górnej granicy kary pozbawienia wolności za to przestępstwo, a jeśli ustawa nie przewiduje pozbawienia wolności za to przestępstwo – nie więcej niż 6 miesięcy. Sąd może odroczyć ściągnięcie grzywny, lub rozłożyć ją na raty (na rok), gdy ściągnięcie grzywny przyniosłoby zbyt ciężkie skutki dla jego rodziny. W szczególnych wypadkach grzywnę można rozłożyć na 3 lata.

Kara ograniczenia wolności

 Jest to alternatywa dla krótkoterminowego pozbawienia wolności. Nie ma charakteru izolacyjnego. Art. 53 kkw wskazuje, że wykonanie kary ograniczenia wolności ma na celu wzbudzenie w skazanym woli kształtowania jego społecznie pożądanych postaw, w szczególności poczucia odpowiedzialności oraz potrzeby przestrzegania porządku prawnego. Dolegliwością w tej karze jest nałożenie na skazanego szeregu obowiązków, z których najważniejszy to obowiązek pracy.

 Po 1 lipca 2015 roku jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, kara ograniczenia wolności będzie trwała najkrócej miesiąc, najdłużej 2 lata; wymierza się ją w miesiącach i latach. Warto w tym miejscu dodać, że kara nadzwyczajnie obostrzona nie może przekroczyć 2 lat ograniczenia wolności.

 Kara ograniczenia wolności po nowelizacji będzie polegała na:

1) obowiązku wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne. Nieodpłatna, kontrolowana praca na cele społeczne jest wykonywana w wymiarze od 20 do 40 godzin w stosunku miesięcznym,

2) obowiązku pozostawania w miejscu stałego pobytu lub w innym wyznaczonym miejscu, z zastosowaniem systemu dozoru elektronicznego. Sąd określa czas wykonywania tego obowiązku, uwzględniając warunki pracy skazanego oraz wymiar innych nałożonych obowiązków, przy czym nie może być on dłuższy niż 12 miesięcy oraz dłuższy niż 70 godzin w stosunku tygodniowym i 12 godzin w stosunku dziennym.

3) obowiązku, o którym mowa w art. 72 § 1 pkt 4–7a tj. wykonywania pracy zarobkowej nauki, lub przygotowania się do zawodu; powstrzymywania się od nadużywania alkoholu lub używania innych środków odurzających; poddania się leczeniu, w szczególności odwykowemu lub rehabilitacyjnemu, albo oddziaływaniom terapeutycznym; powstrzymywania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach; powstrzymywania się od kontaktowania z pokrzywdzonym lub innymi osobami w określony sposób lub zbliżania się do pokrzywdzonego lub innych osób. Do orzekania świadczenia pieniężnego oraz obowiązków, o których mowaw art. 72 § 1 pkt 2–5, przepis art. 74 stosuje się odpowiednio. Miejsce, czas, rodzaj i sposób wykonywania pracy określa sąd po wysłuchaniu skazanego, jednak jego zgoda nie jest dla sądu wiążąca,

4) potrąceniu od 10% do 25% wynagrodzenia za pracę w stosunku miesięcznym na cel społeczny wskazany przez sąd. Potrącenie wynagrodzenia za pracę może być orzeczone wobec osoby zatrudnionej; w okresie, na jaki zostało orzeczone potrącenie, skazany nie może rozwiązać bez zgody sądu stosunku pracy.

 Ważne jest to, że obowiązki i potrącenie, orzeka się łącznie lub osobno.

 Kary ograniczenia wolności w postaci obowiązku wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne nie orzeka się, jeżeli stan zdrowia oskarżonego lub jego właściwości i warunki osobiste uzasadniają przekonanie, że oskarżony nie wykona tego obowiązku.

 W czasie odbywania kary ograniczenia wolności skazany nie może bez zgody Sądu zmieniać miejsca stałego pobytu i ma obowiązek udzielania wyjaśnień dotyczących przebiegu odbywania kary.

 Wymierzając karę ograniczenia wolności, sąd może orzec świadczenie pieniężne lub obowiązek przeproszenia pokrzywdzonego, wykonywania ciążącego na nim obowiązku łożenia na utrzymanie innej  osoby.

 Jeżeli skazany uchyla się od odbywania kary ograniczenia wolności lub nałożonych na niego obowiązków, sąd zarządza wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności.

Kara pozbawienia wolności

 Jest to najsurowsza sankcja karna. Wiąże się z izolacją sprawcy. Dolegliwość tej sankcji sprowadza się do tego, że godzi ona w podstawowe prawo każdego obywatela, jakim jest wolność. Wyróżniamy 3 rodzaje kary pozbawienia wolności:

  1. pozbawienie wolności
  2. 25 lat pozbawienia wolności
  3. dożywotnie pozbawienie wolności

 W podstawowym rodzaju kara pozbawienia wolności zgodnie z art. 37 kk trwa najkrócej miesiąc, a najdłużej 15 lat. Wymierzana jest w miesiącach i latach. Kara nadzwyczajnie obostrzona nie może przekroczyć 20 lat pozbawienia wolności.

 W tym miejscu warto wspomnieć o dwóch przepisach wprowadzonych „lipcową nowelizacją” tzn. o art. 37a kk i art. 37b kk.  Od 1 lipca 2015 roku jeżeli ustawa będzie przewidywała zagrożenie karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 8 lat, można zamiast tej kary orzec grzywnę albo karę ograniczenia wolności, o której mowa w art. 34 § 1a pkt 1, 2 lub 4 polegającą na: obowiązku wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne, obowiązku pozostawania w miejscu stałego pobytu lub w innym wyznaczonym miejscu, z zastosowaniem systemu dozoru elektronicznego potrąceniu od 10% do 25% wynagrodzenia za pracę w stosunku miesięcznym na cel społeczny wskazan przez sąd.

 Jednym z najbardziej nowatorskich rozwiązań wprowadzanych ustawą jest przepis art. 37b który wprowadza tzw. sankcję karną kombinowaną. Ma ona znaleźć zastosowanie w przypadku skazania za poważniejsze występki. Bez względu na dolną granicę zagrożenia przewidzianego w ustawie za występek, sąd będzie mógł orzec jednocześnie karę pozbawienia wolności (do 3 lub do 6 miesięcy) oraz karę ograniczenia wolności do lat 2. W pierwszej kolejności wykonywać się będzie wówczas karę pozbawienia wolności, chyba, że ustawa stanowi inaczej.

 Jeszcze raz należy wspomnieć o art. 58 kk, który stanowi, że jeżeli ustawa przewiduje możliwość wyboru rodzaju kary, a przestępstwo jest zagrożone karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 5 lat, sąd orzeka karę pozbawienia wolności tylko wtedy, gdy inna kara lub środek karny nie może spełnić celów kary.

Kara 25 lat pozbawienia wolności i kara dożywotniego pozbawienia wolności mają charakter głównie izolacyjny, zabezpieczający społeczeństwo przed niebezpiecznymi sprawcami poważnych przestępstw. Kara dożywotniego pozbawienia wolności może w praktyce trwać zgodnie ze swoją nazwą do końca życia skazanego. Skazanie na dożywotnie pozbawienie wolności nie wyklucza jednak starań o ułaskawienie, możliwe jest też przedterminowe warunkowe zwolnienie po odbyciu 25 lat kary. Nie można skazać na karę dożywotniego pozbawienia wolności sprawcę, który w chwili popełnienia przestępstwa nie ukończył 18 lat.

 Jeżeli ustawa przewiduje obniżenie górnej granicy ustawowego zagrożenia, kara wymierzona za przestępstwo zagrożone karą dożywotniego pozbawienia wolności nie może przekroczyć 25 lat pozbawienia wolności, a za przestępstwo zagrożone karą 25 lat pozbawienia wolności nie może przekroczyć 20 lat pozbawienia wolności.

 Na zakończenie warto dodać, ż w Polsce kara pozbawienia wolności odbywana jest w systemie tzw. wolnej progresji polegający na podzieleniu odbywania kary pozbawienia wolności na bardziej ograniczający prawa więźnia (poprzez pełną izolację) poprzez odbywanie kary w złagodzonych warunkach aż do przedterminowego zwolnienia. Przechodzenie do wyższych klas uzależnione jest od postępów w poprawie więźnia.

 

Krzysztof Skonieczka

About Krzysztof Skonieczka

  •  

Zostaw komentarz

social media
social media
social media