Blog kancelarii

Październik 30, 2016

ZATRZYMANIE W POSTĘPOWANIU KARNYM

Wyróżniamy dwa rodzaje zatrzymania. Zatrzymanie procesowe i zatrzymanie pozaprocesowe. Zatrzymanie procesowe uregulowane jest w kpk. Zatrzymanie pozaprocesowe uregulowane jest w innych aktach prawnych niż kpk np. w ustawie o policji, która daje prawo zatrzymania osoby która swoim zachowaniem stwarza zagrożenie dla bezpieczeństwa swojego lub innych osób (tzw. zatrzymanie prewencyjne) lub zatrzymanie osoby znajdującej się w stanie po spożyciu alkoholu na podstawie o ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi.

Zatrzymanie procesowe dzielimy na dwie grupy tj. zatrzymanie właściwe, które dotyczy zatrzymania przez policję albo przez organ postępowania karnego czyli przez uprawniony do tego podmiot i tzw. ujęcie obywatelskie jako forma zatrzymania. Każda forma zatrzymania jest krótkotrwałym pozbawieniem wolności.

Ujęcie obywatelskie jest formą krótkotrwałego zatrzymania przez każdego – nie ma wskazanego uprawnionego organu. Jest ono stosowane na czas konieczny do doprowadzenia osoby ujętej w ręce policji. Przepis mówi, że niezwłocznie. Oznacza to, że każdy z nas może dokonać takiego ujęcia i pozbawić wolności, ale tylko do czasu koniecznego do przybycia policji. Żeby to ujęcie obywatelskie było zgodne z prawem muszą być spełnione przesłanki z art. 243 kpk. Zgodnie z tym przepisem każdy może dokonać ujęcia obywatelskiego, ale chodzi o ujęcie sprawcy popełnienia przestępstwa na gorącym uczynku lub w pościgu bezpośrednio podjętym po popełnieniu przestępstwa jeżeli zachodzi obawa ukrycia się tej osoby lub nie można ustalić jej tożsamości. Celem ujęcia obywatelskiego jest oddanie w ręce policji a nie pozbawienie wolności jako forma dolegliwości. Ujęcie obywatelskie w związku z tym, że ma charakter prawnie niesformalizowany to czas tego ujęcia obywatelskiego nie wlicza się do czasu pozbawienia wolności. Nie wlicza się więc do okresu tymczasowego aresztowania.

Zatrzymanie właściwe uregulowane w kpk ma różną postać z uwagi na różny etap postępowania karnego. Może być zatrzymanie przedprocesowe tj. zatrzymanie osoby podejrzanej w związku z popełnieniem przestępstwa  i zatrzymanie procesowe tj. zatrzymanie podejrzanego lub oskarżonego celem doprowadzenia.

Zatrzymanie przedprocesowe osoby podejrzanej

Osobę podejrzaną można zatrzymać jeżeli istnieje uzasadnione przypuszczenie, że popełniła przestępstwo. Nie jest to podejrzenie tylko przypuszczenie. Przypuszczenie ulokowane jest niżej niż podejrzenie. Przypuszczając nie muszę mieć żadnych dowodów, że dana okoliczność wystąpiła, że dany czyn został popełniony. Oprócz tego uzasadnionego przypuszczenia, że dana osoba popełniła przestępstwo, żeby ją zatrzymać muszą kumulatywnie być spełnione 3 przesłanki:

– zachodzi obawa ukrycia się danej osoby lub ucieczki,

–  albo nie można ustalić tożsamości osoby,

– albo zachodzi obawa zatarcia śladów popełnienia przestępstwa.

Z uwagi na tryb przyspieszony postępowania można zatrzymać daną osobę na 48h do doprowadzenia przed sąd.

Wyjątek – samodzielną przesłanką do zatrzymania jest zatrzymanie w związku z podejrzeniem przestępstwa przemocy domowej. Policja ma prawo dokonać zatrzymania osoby, która wspólnie zamieszkuje z inną osobą, jeżeli zachodzi przypuszczenie, że stosowała przemoc lub groźbę tej przemocy w stosunku do współlokatora i zachodzi obawa, że będzie to stosowała, jeżeli nie dojdzie do zatrzymania. Jest to zatrzymanie o charakterze fakultatywnym. Jest też obligatoryjne zatrzymanie przez policję w związku z podejrzeniem przemocy domowej, jeżeli przestępstwo przeciwko osobie wspólnie zamieszkałej zostało popełnione przy użyciu niebezpiecznego narzędzia i zachodzi obawa, że ponownie takie przestępstwo zostanie popełnione.

Ustawodawca wprowadza limit czasowy krótkotrwałego pozbawienia wolności.

Zatrzymanego należy natychmiast zwolnić:

  • gdy ustanie przyczyna zatrzymania,
  • jeżeli w ciągu 48h od chwili zatrzymania przez uprawniony organ nie zostanie on przekazany do dyspozycji sądu wraz z wnioskiem o zastosowanie tymczasowego aresztowania,
  •  na polecenie sądu lub prokuratora,
  • jeżeli w ciągu 24h od przekazania go do dyspozycji sądu nie doręczono mu postanowienia o zastosowaniu wobec niego tymczasowego aresztowania.

Zatrzymanie nie może więc trwać dłużej niż 48h od chwili zatrzymania właściwego. Organ, który dokonał zatrzymania w ciągu 48h musi podjąć decyzję czy wystąpić do sądu z wnioskiem o zastosowanie tymczasowego aresztowania. Od chwili złożenia wniosku o zastosowanie tymczasowego aresztowania po doprowadzeniu danej osoby do sądu jej zatrzymanie zostaje przedłużone o kolejne 24h. Jest to czas, w którym sąd musi podjąć decyzję w przedmiocie wniosku o tymczasowe aresztowanie. Upływ tego czasu bez żadnej decyzji procesowej powoduje ustanie zatrzymania, co oznacza, że zatrzymanie po tym czasie bez żadnej decyzji procesowej jest bezprawne i za takie niesłuszne zatrzymanie należy się osobie zatrzymanej odszkodowanie.

Funkcjonariusz policji, który dokonuje zatrzymania musi sporządzić protokół celem wpisania godziny zatrzymania i daty zatrzymania i miejsce zatrzymania. Od tego momentu liczy się czas zatrzymania. W protokole wpisuje się ponadto imię i nazwisko oraz funkcję sporządzającego protokół, dane personalne osoby zatrzymanej jeśli je można ustalić, a w razie niemożności ustalenia jej rysopis, kwalifikację prawną zatrzymania, pouczenie o prawach zatrzymanego (prawie złożenia oświadczenia, prawie do odmowy złożenia oświadczenia, prawie do adwokata lub radcy prawnego, pouczenie o prawie do wniesienia zażalenia do sądu).

Zatrzymanemu przysługuje zażalenie do sądu. Właściwy do rozpoznania zażalenia na zatrzymanie przed wszczęciem postępowania lub po wszczęciu jest SR jeżeli dokonuje zatrzymania prokurator, a jeżeli dokonuje zatrzymania sąd to właściwy do rozpoznania zażalenia na zatrzymanie jest sąd, który rozpoznaje sprawę, a jeżeli mamy do czynienia z tzw. zatrzymaniem przedprocesowym to właściwy do rozpoznania zażalenia jest sąd właściwy ze względu na miejsce zatrzymania. Zażalenie na zatrzymanie przysługuje w ciągu 7 dni od daty zatrzymania. W zażaleniu można kwestionować 3 przesłanki zatrzymania: pierwsza przesłanka to zasadność zatrzymania (kwestionuje się brak podstaw do dokonania zatrzymania), druga przesłanka to legalność zatrzymania (czyli twierdzi się, że funkcjonariusze naruszyli prawo dokonując zatrzymania), trzecia przesłanka to prawidłowość zatrzymania (brak pouczeń, niewskazanie godziny zatrzymania, niezasadne użycie środków przymusu itd.). Sąd rozpoznaje to zażalenie niezwłocznie. Jeżeli stwierdzi niezasadność lub nielegalność to nakazuje niezwłoczne zwolnienie zatrzymanego. Jeżeli zatrzymanie było nieprawidłowe to sąd stwierdza nieprawidłowość zatrzymania, ale jeśli było legalne i zasadne to nie skutkuje to zwolnieniem zatrzymanego.

Zatrzymanie w celu doprowadzenia

Jest to zatrzymanie stosowane w toku postępowania karnego. Pierwszym rodzajem tego zatrzymania jest zatrzymanie przez prokuratora osoby podejrzewanej lub podejrzanego, jeżeli zachodzi uzasadniona obawa, że:

  • nie stawią się na wezwanie celem przeprowadzenia z ich udziałem czynności wymienionych w art. 427 kpk albo trzeba dokonać czynności, o której takie osoby nie mogą być uprzedzone,
  • mogą w inny bezprawny sposób utrudniać przeprowadzenie postępowania (art. 247 kpk).
  • gdy zachodzi potrzeba niezwłocznego zastosowania środka zapobiegawczego.

Na postanowienie prokuratorskie służy zażalenie.

Po drugie Sąd zarządza zatrzymanie i przymusowe doporowadzenie oskarżonego na rozprawę, jeżeli uznaje jego obecność za niezbędną, na podstawie art. 376 § 1 kpk. Do 1 lipca 2015 roku we wszystkich sprawach był obowiązek stawiennictwa oskarżonego w związku z tym niestawiennictwo rodziło konieczność zastosowania tego środka przymusu. Obecnie sąd stosuje ten środek przymusu tylko gdy uzna stawiennictwo oskarżonego za niezbędne. Na postanowienie sądu służy zażalenie do tego samego sądu, który rozpoznaje sprawę w równorzędnym składzie.

Krzysztof Skonieczka

About Krzysztof Skonieczka

  •  

Zostaw komentarz

social media
social media
social media